Νταντα, κλπ. απο συζητηση στο flytoistros-τελιτσα-com, ενα πορταλ που δεν υπαρχει πια:
//Re: Concept Comment από Vlad στις 20/01/2002
Ο
Πλάτων θεωρούσε την τέχνη κατά τι κατώτερη της φιλοσοφίας, επειδή έλεγε ότι αφού ο υλικός κόσμος είναι αντίγραφο του κόσμου των ιδεών, τότε η τέχνη (που, όπως νόμιζε, αντιγράφει την φύση) είναι αντίγραφο του αντίγραφου. Δηλαδή, αν ένα ωραίο κορίτσι είναι αντίγραφο της Αφροδίτης, τότε το άγαλμα του κοριτσιού είναι αντίγραφο του αντίγραφου της Αφροδίτης, δηλαδή κακή μίμηση. Επομένως, η φωτογραφία του αγάλματος του κοριτσιού είναι αντίγραφο στον κύβο. (Φαντάσου πόσο κακή εντύπωση θα είχε ο Πλάτων για την φωτοτυπία της φωτογραφίας του αγάλματος!) Ενώ, σου λέει, η φιλοσοφία μελετά απευθείας την Ιδέα παρακάμπτοντας τη μίμηση της, δηλαδή τη φύση , κι όχι αντιγράφοντάς την. [Υποσημείωση: ο Πλάτων, πριν επιλέξει αυτό το nickname, με το κανονικό του όνομα, το οποίο μου διαφεύγει, είχε αποτύχει δυο τρεις φορές ως τραγικός ποιητής, καθώς τα έργα του δεν είχαν πάει καθόλου καλά στους δραματικούς αγώνες. Μάλλον για αυτό έχει τόσο πικρή γεύση από την τέχνη.]
Δικαιολογώ τον Πλάτωνα, επειδή έκρινε από την τελεολογία της τέχνης της εποχής του. Οι προορισμοί της τέχνης ήταν αυστηρά δύο: α) Αισθητική απόλαυση β) Τελειοποίηση αντιγραφής της φύσης. Φυσικά, ο πρώτος σκοπός ήταν ο κύριος. Όπως και σήμερα παραμένει. [Αν και, σήμερα, το «αισθητική» είναι αποδυναμωμένο και βαρύνει κυρίως το «απόλαυση»]. Σήμερα όμως, που έχουμε αντιληφθεί ότι η αντιγραφή της φύσης δεν είναι προορισμός της τέχνης, αλλά της τεχνικής (π.χ. Φωτογραφία, φωνογραφία, κινηματογράφος, ρομποτική, τεχνητή νοημοσύνη) έχει γίνει αντιληπτό ότι η σχέση της τέχνης με τη φύση έχει αναχθεί σε εντελώς άλλο επίπεδο. Στη σύγχρονη τέχνη επικρατεί η ανάλυση (π.χ. κυβισμός), η αποδόμηση (νταντά), η απόρριψη, η ανατροπή και μέσα από όλα αυτά η κατασκευή νέων κόσμων δια της τέχνης. Τα μεγάλα έργα τέχνης διαχρονικά εντάσσονται μέσα στη μοντέρνα αυτή αντίληψη για την τέχνη. Ο Ραφαηλίδης πάντα έλεγε ότι «Δεν εποίησε τα πάντα εν σοφία. Διότι αν το είχε κάνει, την Έβδομη Μέρα της δημιουργίας θα είχε δημιουργήσει τουλάχιστον τον “Οιδίποδα Τύραννο”.» Εννοώντας ότι η Τέχνη με τους νέους κόσμους που εισάγει, έρχεται να συμπληρώσει τις ατέλειες της Δημιουργίας. Διότι ο Κόσμος δεν θα ήταν ο ίδιος αν δεν είχαμε τον Οιδίποδα Τύραννο. Υπ’αυτή την έννοια τέχνη είναι ΜΟΝΟ ότι προσθέτει κάτι στον Κόσμο, ώστε ο Κόσμος να μην ήταν ο ίδιος αν έλειπε αυτό το κάτι. Απαιτητικό, ετσι;
Ο Ραφαηλίδης στη «Στοιχειώδη Αισθητική» του αναρωτιέται ποια θα ήταν η γνώμη του Πλάτωνα για εκείνη την τέχνη που καλείται στοχαστικό μυθιστόρημα. Και αναφέρει ως τέτοια τον “Οδυσσέα” του Τζόυς, τον “Ξανακερδισμένο Χρόνο” του Προύστ και το “Δόκτωρα Φάουστους” του Τόμας Μάνν. Το στοχαστικό μυθιστόρημα είναι μια χαρακτηριστική περίπτωση concept text ( τα άλλα περί του αν θα ξεκινάω με το τρίτο γράμμα από δεξιά και το αν οι σελίδες μου θα είναι αντιστρόφως ανάλογες προς την τετραγωνική ρίζα του ύψους της πυραμίδας του Χέωπος είναι αστειότητες), στο οποίο, μέσα από τη δομή, πλέκεται ένα συγκεκριμένο ιδεολογικο, φιλοσοφικό, λογοτεχνικό σύστημα, το οποίο είναι ο κόσμος του έργου. Λέγοντας «κόσμος» δεν εννοούμε φυσικά (μόνο) φανταστικούς τόπους, και ήρωες με περίεργες ιδιότητες, όπως, ας πούμε τα έργα του Τόλκιν και του Λάβκραφτ, αλλά γενικότερα την κανονολογία που διέπει την αφήγηση, την ιδιαίτερη συνάφεια που προσδίδεται από το συγγραφέα σε αίτια και αιτιατά , δυνάμει του κειμένου. Προσωπικά, αντιλαμβάνομαι το concept text ως την πιο χαρακτηριστική τομή της Τέχνης με τη Φιλοσοφία, γιατί αν δούμε τα έργα αυτά στην ουσία τους, δεν είναι καθόλου ευκρινές αν υπερέχει το αισθητικό στοιχείο του ιδεολογικού ή το αντίθετο. Και θεωρώ υποτιμητικό για την Τέχνη να την θεωρήσουμε «φορέα» ιδεολογίας. Όπως και θα θεωρούσα υποτιμητικό για το «1984» να θεωρήσουμε το συγκεκαλυμμένη μελλοντολογία. Εκεί όμως βρίσκεται και το επιτυχημένο, το σημαντικό concept text ή concept poem: να μην μπορείς να ξεχωρίσεις την κανονολογία από την ίδια τη διαπραγμάτευση του θέματος! Δηλαδή να μην μπορείς να βρεις μέσα στο κείμενο που αναφέρονται οι κανόνες και που εφαρμόζονται!
Από κει και πέρα, νομίζω ότι η ένταξη ενός έργου στο είδος των concepts, λίγα πράγματα προσφέρει στον μη θεωρητικό αναγνώστη, εκείνο δηλαδή που ζητάει να βρει στην τέχνη τη συγκίνηση. Noμίζω όμως, ότι οι ειλικρινείς δημιουργοί, και από αυτούς, οι πιο αυθόρμητοι, που δεν «καμώνονται» τόσο, που δεν επιζητούν μόνο την εντύπωση αφήνουν έργο το οποίο αποτελεί (εκ των υστέρων και στο σύνολό του αναγνωσμένο) «σύστημα». Μερικοί από αυτούς, μάλιστα,έχουν παρουσιάσει έργο με τόση ομοιογένεια και «κούμπωμα» του ενός opus προς το άλλο, ώστε είναι σαν το σύνολο των επιμέρους καταθέσεών τους να αποτελεί ένα και μοναδικό έργο που απλώς διακλαδιζόταν όσο ο δημιουργός ήταν εν ενεργεία. Νομίζω ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς για την φιλμογραφία του Ταρκόφσκι.
Και, ως προς ένα άλλο ζήτημα που επισημαίνεται από το Γιώργο Πήττα, στο ανωτέρω κείμενό του: Το μέγεθος δεν είναι αναγκαία, ούτε ικανή συνθήκη για να πουμε «Α, να ένα concept text!»: ένα concept θα μπορούσε να είναι και μια συλλογή χάι-κου. Ως εκεί συμφωνώ με τον Γ.Π. Όμως, η αντιδιαστολή ενός πολυσέλιδου προς ένα σχεδόν μονολεκτικό ή ολιγολεκτο ποίημα, είναι όχι μόνο δομικής/τεχνικής, αλλά σαφέστατα ιδεολογικής φύσεως. Προσοχή: ανάγοντας την κειμενική έκταση σε εκφραστικό στίγμα (κι όχι δομικό στρατήγημα) δεν πρέπει να εκλειφθεί πως υποννοώ κάτι για τη σοβαρότητα της αντιμετώπισης τόσο του long, όσο και του short ποιήματος από το δημιουργό. Εν πάσει περιπτώσει, δεν ξέρω κανένα ποσοτικό ζήτημα που να μην ανάγεται ταυτόχρονα και σε ποιοτικό. Η ποσότητα είναι μια μορφή ποιότητας. Πάντως ο “Οδυσσέας”, o “Ξανακερδισμένος Χρόνος” και ο “Δοκτωρ Φάουστους” είναι άνω των 700 σελίδων έκαστος. Αλλά κι αυτό δε λέει τίποτα. Αλίμονο σε εκείνον που θα κάτσει να τους διαβάσει (όπως και τον “Τρίτο Φάουστ”)...//
(έγραφε κι άλλα πολλά κι ενδιαφέροντα)
Αναρτήσεις
This is a FunEL
